İşçilerin grev hakkı 6356 sayılı Kanun'da şartlarıyla düzenlenmiştir: kanuni grev, toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında yetkili sendikanın kararıyla yapılır. Memurlar için kanunda grev düzenlemesi yoktur; sendikaların aldığı iş bırakma kararlarına katılımın sonuçları ise yargı kararlarında olayın koşullarına göre farklı değerlendirilmiştir. Eylem gününde girilmeyen ders için ek ders ücreti ödenmez.
Son güncelleme: · Bu yazı hukuki görüş değildir; eylem kararlarının güncel durumu için ilgili sendikanın duyurularına bakın.
Memurlar iş bırakabilir mi?
4688 sayılı Kanun kamu görevlilerine grev hakkı tanıyan bir hüküm içermez. Toplu sözleşme görüşmelerinde uyuşmazlık çıkarsa çözüm yolu grev değil, Kamu Görevlileri Hakem Kuruludur (m. 33, 34). Buna karşın kamu görevlileri sendikaları zaman zaman bir veya birkaç günlük "iş bırakma" eylem kararları almaktadır.
Bu eylemlere katılımın hukuki sonuçları uzun süredir yargı kararlarına konu olmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, Türkiye aleyhine verdiği bazı kararlarda (örneğin Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye ve Kaya ve Seyhan/Türkiye, 2009) kamu görevlilerinin sendikal eyleme katılmasının yasaklanmasını veya disiplin cezası almasını Sözleşme'nin 11. maddesindeki örgütlenme özgürlüğüne aykırı bulmuştur. Anayasa Mahkemesi de bireysel başvurularda olayın koşullarına göre bazı başvurularda sendika hakkının ihlal edildiğine, bazılarında ise ihlal olmadığına karar vermiştir.
Dolayısıyla "iş bırakma eylemine katılan memura ne olur" sorusunun tek ve kesin bir yanıtı yoktur. Eylemin bir sendika kararına dayanıp dayanmadığı, süresi, hizmete etkisi ve verilen yaptırımın türü değerlendirmede belirleyici olmaktadır.
Eylem gününde maaş veya ek ders kesilir mi?
Ek ders ücreti, öğretmenlere fiilen okutulan ders saatleri karşılığında ödenir. Bu nedenle iş bırakma gününde girilmeyen dersler için ek ders ücreti ödenmez. Bu durum, ek ders ödemesinin fiilen derse girme şartına bağlı olmasından kaynaklanır; bir ceza değildir.
Aylıktan kesinti konusunda uygulama ve yargı kararları tek yönlü değildir. Çalışılmayan süre için ücret ödenmemesini hukuka uygun bulan idari yargı kararları bulunduğu gibi, sendikal eyleme katılma nedeniyle verilen disiplin cezalarını iptal eden kararlar da vardır. Kurumunuzun eylem günüyle ilgili işlemi için kurumunuza ve üyesi olduğunuz sendikanın hukuk birimine başvurun.
4688 sayılı Kanun'un 18. maddesi, kamu görevlilerinin iş saatleri dışında veya işverenin izniyle iş saatleri içinde sendika faaliyetlerine katılmaları nedeniyle farklı işleme tabi tutulamayacağını düzenler. İş saatleri içinde izin alınmadan yapılan iş bırakma bu hükmün metninde açıkça yer almaz; korumanın kapsamı yargı kararlarıyla belirlenmektedir.
Sendikası olmayan öğretmen iş bırakma eylemine katılabilir mi?
Kanunda bu durumu doğrudan düzenleyen bir hüküm yoktur. Sendikaların iş bırakma kararları esas olarak kendi üyelerine yönelik alınır ve yargı kararlarında korumanın dayanağı genellikle sendika hakkı ve sendikal faaliyettir. Sendika üyesi olmayan bir kamu görevlisinin eyleme katılması hâlinde aynı korumanın uygulanıp uygulanmayacağı somut olaya ve yargı kararına göre değişebilir.
Sendikasız katılım durumunda da girilmeyen ders için ek ders ücreti ödenmez. Karar vermeden önce kurumunuzun yazılı duyurularını ve eylemi düzenleyen sendikanın açıklamalarını okuyun. Hangi sendikalara üye olabileceğinizi mesleğe göre hangi sendika yazısında bulabilirsiniz.
İşçiler nasıl grev yapar, kanuni grevin şartları nelerdir?
6356 sayılı Kanun'un 58. maddesine göre toplu iş sözleşmesinin yapılması sırasında uyuşmazlık çıkması hâlinde, işçilerin ekonomik ve sosyal durumlarını ve çalışma şartlarını korumak veya geliştirmek amacıyla Kanun hükümlerine uygun olarak yapılan greve kanuni grev denir. Şartlar gerçekleşmeden yapılan grev kanun dışıdır.
- Yetkili sendika ile işveren arasında toplu görüşmede anlaşma sağlanamaz ve uyuşmazlık görevli makama bildirilir (m. 49).
- Arabulucu 15 gün içinde (en çok altı iş günü uzatmayla) anlaşma sağlayamazsa uyuşmazlık tutanağı düzenlenir ve taraflara tebliğ edilir (m. 50).
- Sendika tutanağın tebliğinden itibaren 60 gün içinde grev kararı alabilir; karar, altı iş günü önceden karşı tarafa bildirilen tarihte uygulanır ve işyerinde ilan edilir (m. 60).
- Grev kararının ilanından itibaren altı iş günü içinde işyerindeki işçilerin en az dörtte biri yazılı başvurursa grev oylaması yapılır. Oylamaya katılanların salt çoğunluğu grevin yapılmaması yönünde oy verirse grev uygulanamaz (m. 61).
- Grev süresince iş sözleşmeleri askıda kalır; bu dönem için ücret ödenmez ve süre kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz (m. 67).
İşçiler greve katılıp katılmamakta serbesttir; greve katılmayanların çalışması engellenemez (m. 64). Grev uygulanan işyerinde bazı işçilerin üretime yönelik olmayan zorunlu işlerde çalışmaya devam etmesi gerekir (m. 65). Kanuni grev yalnız toplu iş sözleşmesi uyuşmazlığında yapılabildiğinden, işçilerin kendi aralarında anlaşarak işi bırakması kanun dışı grev sayılabilir; bu durumda işveren greve katılan işçilerin iş sözleşmelerini haklı nedenle feshedebilir (m. 70).
Hangi işlerde grev yasaktır?
6356 sayılı Kanun'un 62. maddesine göre aşağıdaki işlerde grev ve lokavt yapılamaz. Bu işlerde uyuşmazlık arabuluculuktan sonra Yüksek Hakem Kurulunda çözülür (m. 51). Anayasa Mahkemesi 2014 yılında bankacılık hizmetleri ile şehir içi toplu taşıma hizmetlerindeki grev yasağını iptal etmiştir.
| Yasak veya sınırlama | Kapsam |
|---|---|
| Sürekli yasak | Can ve mal kurtarma işleri; cenaze işleri ve mezarlıklar; şehir şebeke suyu, elektrik, doğal gaz; petrol üretimi, tasfiyesi ve dağıtımı; nafta veya doğal gazdan başlayan petrokimya işleri; Millî Savunma Bakanlığı, Jandarma Genel Komutanlığı ve Sahil Güvenlik Komutanlığınca doğrudan işletilen işyerleri; kamu kuruluşlarınca yürütülen itfaiye ve hastaneler |
| Yolculuk | Başladığı yolculuğu yurt içindeki varış yerinde bitirmemiş deniz, hava, demir ve kara ulaştırma araçları |
| Doğa olayları | Cumhurbaşkanı, genel hayatı önemli ölçüde etkileyen doğa olaylarının olduğu yerlerde, bu durum sürdükçe grevi yasaklayabilir |
| Erteleme | Genel sağlığı veya millî güvenliği bozucu nitelikteki grev Cumhurbaşkanınca 60 gün ertelenebilir; süre sonunda anlaşma olmazsa Yüksek Hakem Kurulu karar verir |
Anayasa Mahkemesi 14/11/2019 tarihli kararıyla erteleme gerekçeleri arasındaki "büyükşehir belediyelerinin şehir içi toplu taşıma hizmetleri" ve "bankacılık hizmetlerinde ekonomik veya finansal istikrar" ibarelerini de iptal etmiştir.
Hangi sendikalar iş bırakma kararı aldı?
Eylem kararları sendikaların kendi organlarınca alınır ve resmî bir listede yayımlanmaz. Güncel kararları sendikaların ve konfederasyonların duyurularından takip edebilirsiniz. Sendikaların üye sayılarını ve bağlı oldukları konfederasyonları kamu görevlileri sendikaları ve kamu konfederasyonları sıralaması sayfalarında görebilirsiniz; sendikal gündemle ilgili soruları forumda tartışabilirsiniz.
Sıkça sorulan sorular
Memurların grev hakkı var mı?
4688 sayılı Kanun kamu görevlilerine grev hakkı düzenlemez; toplu sözleşme uyuşmazlıkları Kamu Görevlileri Hakem Kurulunda çözülür. Sendikaların iş bırakma kararlarına katılımın sonuçları ise yargı kararlarında olayın koşullarına göre değerlendirilmektedir.
İş bırakma eylemine katılan memura disiplin cezası verilir mi?
Kesin bir yanıt yoktur. AİHM'in Türkiye aleyhine verdiği bazı kararlar ve Anayasa Mahkemesinin bazı bireysel başvuru kararları sendikal eylem nedeniyle verilen cezaları hak ihlali saymıştır; başka başvurularda ise ihlal bulunmamıştır. Sonuç eylemin niteliğine ve somut olaya göre değişir.
İş bırakma gününde ek ders ücreti kesilir mi?
Ek ders ücreti fiilen okutulan dersler için ödendiğinden, eylem gününde girilmeyen dersler için ek ders ücreti ödenmez.
Sendikası olmayan öğretmen iş bırakabilir mi?
Kanunda bu durumu doğrudan düzenleyen hüküm yoktur. Sendika kararları esas olarak üyelere yöneliktir ve sendikasız katılımın hukuki sonuçları somut olaya göre değişebilir. Girilmeyen dersler için ek ders ücreti ödenmez.
Sendikasız işçi grev yapabilir mi?
Kanuni grev kararını yetkili sendika alır. Grev kararı alınan işyerinde sendika üyesi olmayan işçiler de greve katılıp katılmamakta serbesttir. Sendika kararı olmadan işçilerin kendi aralarında işi bırakması ise kanun dışı grev sayılabilir.
Grev oylaması zorunlu mu?
Hayır. Grev oylaması, grev kararının ilanından itibaren altı iş günü içinde işyerindeki işçilerin en az dörtte birinin yazılı başvurusu üzerine yapılır. Başvuru olmazsa oylama yapılmaz.
Grevde maaş ödenir mi?
Hayır. Kanuni grev süresince iş sözleşmeleri askıda kalır, işveren bu dönem için ücret ve sosyal yardım ödeyemez. Sendikalar tüzüklerine göre grevdeki üyelerine yardım yapabilir.
Dayanak ve kaynaklar
Mevzuat metinleri 20 Kasım 2026 tarihinde resmî kaynaklardan kontrol edildi. Kanun ve yönetmelikler değişebilir; işlem yapmadan önce güncel metne bakın.
- 4688 sayılı Kamu Görevlileri Sendikaları ve Toplu Sözleşme Kanunu (m. 18, 33, 34)
- 6356 sayılı Sendikalar ve Toplu İş Sözleşmesi Kanunu (m. 26, 49, 50, 51, 58, 60–65, 67, 70)
- Anayasa Mahkemesi, 22/10/2014 tarihli ve E.2013/1, K.2014/161 sayılı karar (6356 m. 62 bankacılık ve şehir içi toplu taşıma ibarelerinin iptali)
- Anayasa Mahkemesi, 14/11/2019 tarihli ve E.2018/90, K.2019/85 sayılı karar (6356 m. 63 ibarelerinin iptali)
- Anayasa Mahkemesi karar bilgi bankası (bireysel başvuru kararları)
- AİHM karar veri tabanı HUDOC (Enerji Yapı-Yol Sen/Türkiye; Kaya ve Seyhan/Türkiye)
- Yönetici ve Öğretmenlerin Ders ve Ek Ders Saatlerine İlişkin Karar (ek ders ücretinin fiilen okutulan derse bağlı olması)
İlgili veri sayfaları
Bu yazı hukuki danışmanlık değildir; güncel mevzuat ve kurum uygulamaları için resmî kaynaklara başvurun. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; herhangi bir sendikayı önermez.
Hazırlayan: HangiSendika · Yayın: 18 Kasım 2026 · Son güncelleme: 20 Kasım 2026